ปัญหาแตกโลก

ไม่ใช่ปัญหาโลกแตก แต่เป็นปัญหาแตกโลก เพราะคำถามใหญ่ๆทั้งหลายมักทำให้คนทะเลาะเบาะแว้งแตกแยกจากความไม่เห็นพ้องต้องกัน

เว็บไซต์ของ John Templeton Foundation (www.templeton.org/purpose) ตั้งคำถามใหญ่ๆให้ผู้เชี่ยวชาญหรือผู้เกี่ยวข้องกับแวดวงวิทยาศาสตร์ได้คิดได้ตอบให้ปวดหัวเล่น เขาบอกว่าทำขึ้นเพื่อเป็นแรงกระตุ้นให้เกิด “บทสนทนา” ทางวิทยาศาสตร์ เป็นกิจกรรมที่น่าสนุกและน่าติดตามอย่างยิ่งสำหรับคนเนิร์ดๆที่ชอบเพ้อเจ้อเรื่องกว้างๆอย่างเรา (พอหันไปสนใจเรื่องเฉพาะเจาะจง อย่างเรื่องการเมืองไทย แล้วไม่รู้สึกอะไรนอกจากความหดหู่ มีแต่คนเลวทะเลาะกับคนชั่ว คนแก่ถากถางกันเอง คนปลิ้นปล้อนตีกอล์ฟจิบไวน์ นักการเมืองยุคแบคทีเรียย้อนคืนสังเวียน ฯลฯ) 

คำถามใหญ่ๆที่ John Templeton Foundation เคยตั้งมาแล้ว เช่น “Is it Good to be Good?” (เป็นคนดีนี่มันดีหรือเปล่าหนอ) “Can Happiness be Measured?” (ความสุขวัดได้หรือไม่) ไปจนถึง “Do we live in a Multiverse?” (เราอาศัยอยู่ในพหูภพหรือไม่–ไม่รู้เขามีศัพท์ “พหูภพ” ใช้กันจริงหรือเปล่า แปลเองจากคำว่า “multiverse” ความเชื่อทางทฤษฎีสตริงที่ว่าจักรวาลมีมิติทับซ้อนกันเป็นจำนวนมาก เชื่อว่าโลกใบนี้มีอยู่ในหลายมิติ และในแต่ละมิติก็มีความแตกต่างกันเท่าที่ “ความเป็นไปได้” จะอนุญาตให้มี เช่น ในโลกใบนี้เมื่อวานเราอาจจะข้ามถนนอย่างปลอดภัย แต่ในอีกมิติหนึ่งเราอาจจะถูกรถชนขาหัก ฯลฯ)

คำถามล่าสุดคือ “Does the Universe have a Purpose?” (เอกภพมีจุดประสงค์หรือไม่)

นักวิทยาศาสตร์จากสาขาต่างๆพากันแสดงความเห็นอย่างคึกคัก มีทั้งที่บอกชัดๆว่า “ไม่” และ “มีแน่นอน” ไปจนถึง “อาจจะ” “หวังว่า” และ “ไม่แน่ใจ”

น่าสนใจตรงที่ไม่มีใครออกความเห็นว่า “ไม่รู้”

ถ้าอย่างนั้นเราขอออกความเห็นว่า “ไม่รู้” ซึ่งคิดว่าเป็นความเห็นที่ผ่านการวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์มาแล้ว แต่เป็นวิทยาศาสตร์ด้านสมองของมนุษย์ การศึกษาสมองบ่งบอกว่าถึงแม้สมองของมนุษย์จะถือเป็นอวัยวะมหัศจรรย์ มีศักยภาพสูงกว่าคอมพิวเตอร์ไม่รู้กี่เท่า และมีความลึกลับที่ยังไม่มีใครเข้าใจอีกมากมาย แต่มันก็มีขีดจำกัดและมีคุณสมบัติของ “มายา” อยู่ด้วย นั่นคือสิ่งที่เราเห็นหรือสิ่งที่เราเชื่อ อาจไม่ใช่ความจริงแท้แน่นอนนัก หากแต่เป็นระบบทำงานของสมองที่ช่วยให้เราใช้ชีวิตอย่างเป็นปกติ (ภาพที่เราเห็นไม่ใช่ภาพ “ความจริง” แต่เป็นภาพที่ถูกสมองปรับให้เข้ากับการใช้งานของเราแล้ว) หมายความว่าสิ่งที่เราเป็นโดยส่วนใหญ่ก็คือสิ่งที่สมองเราจัดการให้เราเป็น โลกหรือธรรมชาติภายนอกจะเป็นอย่างไรหากไม่ได้มองผ่านความเป็นมนุษย์ เราอาจไม่สามารถล่วงรู้ได้จริง ดังนั้น คำถามประเภท “เอกภพมีจุดประสงค์หรือไม่” ดูจะเป็นคำถามที่เกินความสามารถของสมองมนุษย์

หากเชื่อตามทฤษฎีว่าเอกภพเกิดจากปรากฏการณ์บิ๊กแบงเมื่อประมาณหนึ่งหมื่นสี่พันล้านปีก่อน โลกก่อตัวขึ้นเมื่อประมาณสี่พันล้านปีที่แล้ว และมนุษย์มีประวัติศาสตร์เพียงแสนกว่าปี (จากฟอสซิลที่ค้นพบในแอฟริกา) อีกทั้งอารยธรรมของมนุษย์ “สมัยใหม่” ก็เพิ่งเดินทางมาไม่กี่พันปี ยังไม่นับว่าวิทยาศาสตร์หลายแขนงยังไม่ถือเป็นการทดสอบด้วยหลักฐาน แต่เป็นเพียงทฤษฎี เป็นเพียงความเห็นของสมองที่ถึงแม้จะมีอัจฉริยภาพเพียงไรก็มีขีดจำกัดตามธรรมชาติ จึงไม่มีเหตุผลใดจะแสดงว่าเรามีความสามารถหรือความรู้เพียงพอจะตอบคำถามว่า “เอกภพมีจุดประสงค์หรือไม่” ได้เลย (แถมมุกฝืด: จักรภพมีจุดประสงค์แน่ๆ โดยไม่ต้องวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์)